Het World Wide Web: hypertext

Het World Wide Web wordt gevormd door een schier eindeloze hoeveelheid documenten (webpagina's) die naar elkaar verwijzen door middel van hyperlinks. Klikt men in een document op zo'n hyperlink dan wordt direct een gerelateerd document van het Internet opgehaald. Niemand die geregeld op het web surft staat daar nog van te kijken. Toch is het idee van een associatief netwerk van documenten betrekkelijk nieuw. Het eerste voorstel voor een systeem waarmee tussen verschillende informatiebronnen een onbeperkt aantal relaties kan worden aangebracht dateert uit de vroege jaren '60 toen het begrip hypertext werd geïntroduceerd door de filosoof/socioloog Ted Nelson in het kader van het Xanadu Project.

Ted Nelson en hypertext

Weinigen betwisten de cruciale rol die de excentrieke Ted -'most people are fools'- Nelson heeft gespeeld bij de ontwikkeling van hypertext en daarmee zijn grote betekenis voor het World Wide Web. Nelson zelf is echter helemaal niet zo tevreden met de wijze waarop hypertext in deze dagen wordt ingezet op het World Wide Web: volgens hem is het maar een slap aftreksel van zijn oorspronkelijke ideeën. Onverdroten gaat hij, met zijn team van researchers, tot op de dag van vandaag voort met het Xanadu project dat Nelson's concept van hypertext handen en voeten moet geven. Nelson heeft in dit kader ook software ontwikkeld: "We've discovered a new structure for building anything-- crossed lists in many dimensions, which we're calling ZigZag®."

Het web van Berners-Lee

De Britse onderzoeker Tim Berners-Lee formuleerde in 1989 een voorstel dat structuur moest aanbrengen in de grote hoeveelheden data opgeslagen bij zijn opdrachtgever, het Europees centrum voor atoomonderzoek (CERN) te Genève. Deze data waren op tal van verschillende typen computers in evenzoveel verschillende formaten opgeslagen en daardoor telkens slechts met bepaalde computers te raadplegen. Daarnaast was er behoefte om de vele documenten bij het CERN op een overzichtelijke wijze te catalogiseren en om een systeem aan te leggen dat de onderlinge relaties tussen verschillende documenten aan kon geven.

Tim Berners Lee stelde zich tot doel een informatiesysteem te ontwikkelen dat door een ieder vanaf ieder type computer en vanaf iedere locatie geraadpleegd kan worden met één eenvoudig computerprogramma (een webbrowser). Hij kwam tot de conclusie dat de gebruikelijke lineaire wijze van informatieordening (zoals in bv. een boek) ongeschikt was voor dit doel, waarbij tal van verschillende computers op evenzoveel verschillende plaatsen een diversiteit aan data aanbieden, en uiteindelijk ontwikkelde hij een model waarin data worden ondergebracht in een niet hiërarchisch 'netwerk' van door middel van hyperlinks naar elkaar verwijzende documenten.

Dit virtuele netwerk van naar elkaar verwijzende documenten vergeleek Berners-Lee met een web. De situatie bij het CERN was wezenlijk niet anders dan de situatie op het Internet, waar tal van computers en netwerken van diverse pluimage met elkaar trachten te communiceren. Om de informatie uitwisselbaar te maken moet deze aangeboden worden aan het netwerk in een formaat dat alle aangesloten computers begrijpen.

Eén taal voor allen

Reeds in de jaren '60 was het probleem van compatibiliteit tussen verschillende typen computersystemen aangepakt door onderzoekers van IBM (GoldFarb, Mosher en Lorie). Dit resulteerde in een systeem waarbij alle documenten, ongeacht waar zij zich bevinden, worden opgemaakt met behulp van voor de lezer onzichtbare instructies aan de computer die het document afbeeldt. Dit systeem doopten zij GML (Generalized Mark-up Language). In een formatteringstaal als GML wordt alle informatie in een document voorzien van 'kanttekeningen' (markup), die de computer vertellen wat de rol is van een bepaald deeltje informatie (titel, inleiding, paragraaf etc.) en hoe die informatie moet worden afgebeeld. 

In feite was GML en later SGML (Standard Generalized Markup Language) een meta-taal, dat wil zeggen een taal waarmee talen kunnen worden gedefinieerd. Van deze meta-taal werden dan talen afgeleid die uitgerust waren voor het formatteren van documenten met een bepaalde structuur, bijvoorbeeld juridische of wiskundige documenten. Het op dit moment zo populaire XML is een variant van SGML: een taal om opmaaktalen voor een specifiek doel te definiëren.

HTML: Hypertext MarkUp Language

HTML is niets anders dan zo'n afgeleide taal van SGML. Tim Berners-Lee ontwikkelde eind jaren '80 HTML, Hypertext Markup Language, om een universele standaard in het leven te roepen voor het opmaken van documenten die over een netwerk opgevraagd kunnen worden. HTML voorziet dan ook in een middel om een onbeperkt aantal relaties aan te kunnen geven tussen de verschillende documenten op het netwerk. Dat middel is de hyperlink. Met hyperlinks worden delen van de tekst in een document voorzien van specifieke markup die verwijst naar andere gerelateerde documenten. Op die manier worden documenten associatief geordend. HTML is de taal die alle webbrowsers begrijpen, ongeacht op welk computersysteem die webbrowsers zijn geïnstalleerd. Webpagina's zijn dan ook altijd opgesteld in HTML.

Met de ontwikkeling van HTML en de acceptatie ervan als standaard voor het Internet kunnen documenten op verschillende computers waar ook ter wereld op eenvoudige wijze door de auteurs ervan aan elkaar gekoppeld worden. Zo ontstaat een gigantisch netwerk van aan elkaar gerelateerde documenten, waaraan een ieder kan bijdragen: een web. Het is dankzij deze ontwikkeling dat het World Wide Web kon ontstaan en met de komst van het World Wide Web was de groei van het Internet niet meer te stuiten.

Het World Wide Web Consortium

In october 1994 richtte Berners-Lee het World Wide Web Consortium (W3C) op. Deze onafhankelijke organisatie heeft tot doel de ontwikkelingen op het World Wide Web waar nodig te sturen door algemene regels en protocols op te stellen die het Web overzichtelijk en voor alle producenten en consumenten toegankelijk houden. De meest vooraanstaande producenten en ontwikkelaars van software en sytemen (een kleine 500 in getal) hebben zitting in het consortium. Daarmee kan het W3C met recht een soort VN van het World Wide Web worden genoemd.

Een interview met Ted Nelson (BBC)
Een interview met Tim Berners-Lee (O'Reilly)
SGML Source Home Page
History of Internet and the World Wide Web
HyperText
Artmuseum multimedia timeline
Dr. H's Hypertext hypertext